Wydawnictwa każdego dnia zalewane są dziesiątkami propozycji debiutanckich. Redaktorzy i recenzenci wewnętrzni rzadko mają czas na przeczytanie kilkuset stron maszynopisu od deski do deski. Prawda jest brutalna: decyzja o tym, czy tekst trafi do kosza, czy zostanie przeczytany dalej, zapada często w trakcie lektury pierwszych trzech stron.

Jeśli już na samym początku redaktor potknie się o logiczne błędy, nienaturalny szyk zdań, rażące powtórzenia lub masło maślane, odłoży tekst z prostym wnioskiem: autor nie panuje nad swoim rzemiosłem. Nawet najbardziej genialna fabuła i najgłębsza intryga nie obronią się, jeśli zostaną podane w nieporadnej formie językowej.

Jako polonistka, redaktorka i korektorka w Sztuce Opowieści na co dzień pracuję z rękopisami. Przygotowałam dla Ciebie zestawienie najczęstszych potknięć stylistycznych i językowych, które błyskawicznie zdradzają brak doświadczenia i mogą zamknąć Ci drogę do debiutu. Sprawdź, jakich błędów unikać, aby Twój tekst brzmiał profesjonalnie i czysto.

Pierwsze wrażenie robi się tylko raz: Dlaczego styl ma znaczenie?

Początkujący pisarze często żyją w przekonaniu, że od sprawdzania błędów jest wydawnictwo. To prawda – każda książka przed drukiem przechodzi redakcję i korektę. Jednak wydawca musi najpierw chcieć w Twój tekst zainwestować.

Złożenie propozycji wydawniczej pełnej błędów stylistycznych jest jak pójście na rozmowę kwalifikacyjną w pogniecionym ubraniu i oczekiwanie, że pracodawca oceni wyłącznie nasze bogate wnętrze. Warsztat językowy to Twoja wizytówka. Świadczy o Twoim szacunku do odbiorcy i o tym, jak poważnie traktujesz swoją twórczość.

Top 5 błędów stylistycznych i językowych u początkujących autorów

Oto najczęstsze pułapki, w które wpadają autorzy zmagający się z materią słowa:

1. Pleonazmy i tautologie (czyli „masło maślane”)

To zestawianie wyrazów, które znaczą dokładnie to samo. Choć w mowie potocznej uchodzą nam na sucho, w literaturze rażą sztucznością i niepotrzebnie zapychają tekst.

• Błędnie: cofnąć się do tyłu, spadać w dół, potencjalne możliwości, zabić na śmierć, monopolowa wyłączność.

• Poprawnie: cofnąć się, spadać, możliwości, zabić, monopol.

2. Nadużywanie zaimków (zaimkoza)

Początkujący pisarze mają tendencję do chorobliwego wstawiania zaimków osobowych i dzierżawczych (mój, swój, jego, jej, sobie). Język polski jest na tyle elastyczny, że w większości przypadków kontekst doskonale wskazuje, o kogo lub o co chodzi.

• Słabo: Włożył swoją dłoń do swojej kieszeni i wyciągnął z niej swój telefon, po czym przyłożył go do swojego ucha.

• Dobrze: Włożył dłoń do kieszeni, wyciągnął telefon i przyłożył go do ucha.

3. Błędy z imiesłowami (klasyczny „Garnek z kapustą”)

To jeden z najpoważniejszych błędów składniowych. Imiesłowy zakończone na -ąc (np. idąc, pisząc, myśląc) wymagają, aby obie czynności w zdaniu były wykonywane przez ten sam podmiot i działy się w tym samym czasie.

• Błędnie: Idąc do parku, wiatr zerwał mi czapkę z głowy. (Czy to wiatr szedł do parku?)

• Poprawnie: Gdy szedłem do parku, wiatr zerwał mi czapkę z głowy.

4. Powtórzenia słowne (ubogi słownik)

Używanie tego samego wyrazu w jednym akapicie, a czasami nawet w sąsiednich zdaniach, drastycznie obniża dynamikę tekstu. Najczęściej powtarzamy czasowniki takie jak: być, mieć, robić, pójść, powiedzieć.

• Przykład: Jan był zmęczony. W pokoju było cicho, a na biurku była tylko stara lampka.

• Poprawka: Zmęczony Jan wszedł do pokoju. Wokół panowała cisza, a na biurku stała jedynie stara lampka.

5. Nadużywanie strony biernej i bezosobowych form

Strona bierna odbiera opowieści energię. Sprawia, że tekst brzmi jak policyjny protokół lub suchy komunikat urzędowy, a nie porywająca historia.

• Styl urzędowy: Drzwi zostały otwarte przez bohatera. Decyzja została podjęta.

• Styl literacki: Bohater otworzył drzwi. Podjął decyzję.

Jak samodzielnie wyczyścić tekst przed wysyłką do wydawcy?

Zanim Twój maszynopis trafi na biurko redaktora w wydawnictwie, możesz samodzielnie wykonać pracę redakcyjną.

• Zrób dłuższą przerwę: Odłóż gotowy tekst na minimum 3 tygodnie. Kiedy wrócisz do niego ze „świeżą głową”, natychmiast zauważysz potknięcia, które wcześniej ignorował Twój mózg.

• Wyszukaj „słowa-śmieci”: Użyj opcji wyszukiwania w Wordzie i sprawdź, ile razy w tekście pojawiają się słowa: nagle, po prostu, jakby, bardzo, wtedy. Zdziwisz się, jak wiele z nich możesz bezlitośnie wyciąć bez straty dla sensu zdania.

• Przeczytaj tekst na głos: To najlepszy detektor sztuczności. Jeśli podczas czytania brakuje Ci tchu lub plącze Ci się język – uprość to zdanie.

Rola profesjonalnego redaktora: Dlaczego nie widzimy własnych potknięć?

Nawet najbardziej doświadczeni pisarze nie są w stanie idealnie zredagować własnej książki. Tworząc historię, patrzysz na nią przez pryzmat tego, co masz w wyobraźni. Twój mózg automatycznie dopowiada brakujące emocje i wygładza niezgrabne zdania, bo doskonale wie, „co autor miał na myśli”.

Zewnętrzny redaktor nie ma tego filtra. Widzi tekst dokładnie takim, jakim jest zapisany na papierze. To właśnie dlatego profesjonalna redakcja i korekta tekstów jest niezbędnym etapem pracy nad każdą książką. Dobry redaktor to nie cenzor, ale sprzymierzeniec, który pomaga Ci oszlifować Twój własny styl, zachowując Twój unikalny głos, ale eliminując rzemieślnicze błędy.

Podsumowanie: Zadbaj o nienaganny warsztat literacki

Droga do wydania książki wymaga cierpliwości i ciągłego doskonalenia rzemiosła. Nie zrażaj się, jeśli w Twoim pierwszym szkicu roi się od powtórzeń czy pleonazmów – to naturalny etap procesu twórczego. Najważniejsze, by mieć świadomość tych pułapek i konsekwentnie je eliminować podczas kolejnych etapów pracy nad tekstem.

Jeśli:

• Chcesz mieć pewność, że Twój tekst jest bezbłędny, spójny i gotowy na podbój rynku wydawniczego – powierz go w profesjonalne ręce i zamów u mnie redakcję i/lub korektę tekstów (literackich, biznesowych lub naukowych),

• Chcesz popracować nad swoim stylem i językiem pod okiem doświadczonego trenera – wybierz indywidualne konsultacje pisarskie 1:1 lub mentoring pisarski,

• Chcesz trenować warsztat w praktyce, w kameralnej grupie pasjonatów literatury, zapisz się na warsztaty pisarskie Kraków lub ich edycję online,

skontaktuj się ze mną. Wspólnie wyczyścimy Twój tekst z wszelkich językowych potknięć, nadamy mu lekkości i sprawimy, że Twoja opowieść zachwyci każdego redaktora i czytelnika!

Co sądzisz o tym artykule? Jeśli wszystko gra, daj znać – w kolejnym kroku przygotuję dla Ciebie wpis o strukturze opowiadania i pisaniu krótkiej formy literackiej!